لذت پختن

 آش‌خونه‌ی مسعود و آزی

دیمپاز آل مهتری

نخل در جنوب به معنای زندگی است. بدون نخل چیزی کم است. گونه‌های مختلف خرما با طعم‌ها و شکل‌های متفاوت آدم ناواری مثل مرا گیج می‌کند. وقتی بندرعباس – که چندان هم از نظر انواع خرما متنوع نیست – می‌روم مدام دلم می‌خواهد دنبال خرمای تازه‌ای باشم. مدتی هم هست که در پی نوشته‌ای هستم که ارقام مختلف خرما را بشناساند و هنوز نیافته‌ام.

پیش از این فکر می‌کردم خارک نوعی خرماست. بعد متوجه شدم این طور نیست، مرحله‌ای از زندگی میوه‌ی نخل است. زندگی که با کَُنگ – خرمای سبز و کاملن کال – شروع می‌شود. با رنگ انداختن کنگ، به خارک یا به زبان اهالی بندرعباس خُمر می‌شود. وقتی خرما می‌پزد و نرم و شیرین می‌شود، رطب است و وقتی رطب می‌ماند و خشک می‌شود، خرماست. یعنی رطب همان خرمای تازه است. مرحله‌ای هم بین خارک و رطب است، جایی که خارک از دم آن – جایی که به درخت وصل نیست را دم می‌گویند، به عکس آنچه به طور معمول برای میوه‌ها به کار می‌بریم – شروع به پختن می‌کند و هنوز انتهای آن خارک است. به آن دیمپاز می‌گویند. تا به حال پنج مرحله زندگی خرما را گفتم؛ کنگ، خارک یا خمر، دیمپاز، رطب و خرما.

همه اینها را گفتم که بگویم عکس بالا، دیمپاز آل‌مهتری است که در پنج شنبه بازار میناب گرفته‌ام. آل‌مهتری رقمی از خرماست که زودتر از بقیه ارقام در اواخر خرداد می‌رسد. زمانی که هنوز هیچ رطبی خارک هم نشده است و بین کنگ و خارک است. برای همین خیلی هم گران است و طالب زیادی دارد. اگر فرصتی و البته شناختی دست داد، ارقام دیگر خرما را هم خواهم گفت. انواع خرما از صد رقم هم فزون است و من کمتر از تعداد انگشت‌های دست می‌شناسم. مضافتی، پیارم، خاسویی، برحی، زاهدی و آل‌مهتری. انواع دیگر را خورده‌ام بی آن که نامشان را بدانم یا وقت دیدنشان بشناسم. اگر کسی نوشته‌ای برای شناخت ارقام مختلف خرما به من معرفی کند، خوشحال خواهم شد.

 

خارک‌ها، رطب‌ها و خرماهای دیگر

دیمپاز آل‌مهتری / رطب خنیزی / مضافتی / برحی / ربی / زاهدی / خاسویی / مرداسنگ / دیری / پیارم

   + مسعود سلطانی - ۱۳٩۱/۳/٢٩